“Ben ik al hersteld?”

Het is een van de meest gestelde vragen. Tegelijk is het een van de moeilijkste om eerlijk te beantwoorden. Want wat betekent hersteld eigenlijk? Geen klachten meer? Nooit meer geraakt worden door iets uit het verleden?

In deze blog neem ik je mee in wat trauma helen werkelijk is.

De mythe van de eindstreep

Vaak stap je in therapie met het idee dat er een moment komt waarop je er “klaar” mee bent. Een punt waarop iets definitief achter je ligt en je er geen last meer van hebt. Die wens is begrijpelijk, want na een ingrijpende ervaring wil je er het liefst geen last er meer van hebben, rust en de controle terug.

Maar als “genezen” voor jou dus betekent dat je nooit meer ontregeld mag raken, dan wordt elke trigger snel een teleurstelling. Elke terugval voelt dan als bewijs dat je nog niet ver genoeg bent, of dat je iets over het hoofd hebt gezien.

Daarom spreekt het Trimbos-instituut bij traumaverwerking liever over herstel dan over genezing. Herstel betekent niet dat klachten volledig verdwijnen, maar dat je stap voor stap meer regie ervaart over je eigen leven. Dit idee is misschien minder hoopvol, maar wel eerlijker en helpender.

Wat er gebeurt bij een trigger

Om te begrijpen waarom herstel geen eindpunt is, helpt het om eerst te kijken naar wat een trigger eigenlijk is.

Een trigger is een situatie, opmerking, aanleiding die onbewust een sterke emotionele reactie of herinnering oproept (vaak gekoppeld aan een eerdere pijnlijke ervaring). De reactie is hierbij vaak veel heftiger dan past bij de huidige situatie.

Volgens Bessel van der Kolk (boek: Traumasporen) wordt trauma niet alleen opgeslagen als herinnering, maar ook in het lichaam. Een geur, toon of blik kan al voldoende zijn om een oud overlevingsmechanisme te activeren, nog voordat je er bewust betekenis aan geeft. Dat kan verwarrend zijn, omdat je vaak allang begrijpt dat je veilig bent, terwijl je lichaam anders reageert. 

Dit overlevingsmechanisme is ooit ontstaan door een situatie waarin het nodig was om te overleven. Alleen maakt dit systeem niet meer goed onderscheid tussen toen en nu. Dus iets kleins in het heden kan daardoor dezelfde reactie oproepen als een ingrijpende ervaring uit het verleden.

Tijdens traumaverwerking leert je systeem geleidelijk dat dit mechanisme er is, je er bewust van wordt en je steeds meer kan zie dat het toen was en niet nu. Door herhaling, ervaring en begeleiding ontstaat er ruimte om anders te reageren. Niet in één keer, maar merkbaar in kleine stappen.

Geconfronteerd worden met een trigger, terwijl je met traumaverwerking bezig bent of al een traject hebt gedaan, kan voelen als een terugval. Maar het tegendeel is waar, want ten eerste zal de trigger anders ervaren worden dan eerst en het geeft aan dat er nog een aspect is dat nog niet (volledig) geïntegreerd is. Immers een trauma bestaat uit meerdere (kleine) aspecten, als verschillende zijden van een diamant. 

Hoe trauma helen er in de praktijk uitziet

Herstel zit dus in de subtiele en kleine merkbare veranderingen:

• Je herstelt sneller na ontregeling; waar spanning eerst dagen bleef hangen, zakt het nu eerder terug.
• Er ontstaat meer ruimte tussen prikkel en reactie; je merkt eerder wat er gebeurt voordat je erin wordt meegenomen.
• Grenzen stellen wordt beter vol te houden; niet zonder spanning, maar met minder innerlijke strijd.
• Je gaat situaties minder uit de weg; ook als iets spannend blijft, blijf je er vaker bij aanwezig.
• Je herkent sneller wat je nodig hebt; en je handelt daar eerder naar.

Je merkt en leert dat je steeds minder snel overspoeld raakt, je opmerkt dat er iets in jezelf gebeurd en lukt het steeds beter om er meer bij te blijven. Dat zijn de eerste kleine verandering, die je laten merken dat je veel beter aanwezig kan zijn in het hier en nu. 

De rol van innerlijke delen (IoPT en IZR)

Vanuit IoPT (Identiteitsgerichte psychotraumatherapie) en IZR (Interactive Zelf-resonantie) krijgt dit proces nog een extra laag. Daarin wordt trauma niet alleen gezien als iets wat je hebt meegemaakt, maar ook als iets wat je van binnenuit heeft gevormd.

Trauma leid tot een innerlijke splitsing tussen delen: het gekwetste (trauma deel), het overlevingsdeel (de beschermer voor het gekwetste deel) en een gezond deel. Een trigger zorgt voor het activeren van het mechanisme tussen deze delen. En precies dit kan onderzocht worden met IoPT en IZR.

De vraag verschuift dan van: “Waarom reageer ik zo?” naar: “Welk deel in mij wordt hier geraakt, wat probeert het te beschermen?” en “Kan ik alle delen integreren in mijzelf?”

Dat maakt je reacties begrijpelijker. Wat aan de buitenkant zichtbaar is, het dichtklappen, vermijden, overreageren of juist doorgaan, heeft vaak een interne logica. Het zijn geen willekeurige reacties, maar strategieën die je ooit nodig had.

Herstel betekent in dit geval dat die delen niet verdwijnen, maar dat je ze weer weet te verbinden en in contact te brengen met elkaar. Je leert dan waarnemen wat er in je gebeurt, zonder er volledig door overspoelt te worden.

Trauma helen is geen rechte lijn

Wat heel vaak gedacht wordt is dat traumaverwerking lineair verloopt. Maar vooruit gaan en weer terugvallen wisselen elkaar juist af. Er zijn periodes van rust en momenten waarop oude reacties opnieuw gevoeld worden. Dat betekent niet dat je terug bij af bent. Het betekent meestal dat je op een diepere laag iets tegenkomt wat eerder nog buiten beeld bleef. Het is laag voor laag dichter bij jezelf komen.

Daarom is het niet de vraag: “Is het al weg?” Maar: “Wat gaat er anders dan eerst?”

Je merkt misschien dat je sneller herstelt, herken je eerder wat er speelt of blijf je meer in contact met jezelf terwijl het gebeurt. Dat zijn stappen naar werkelijke heling..

Wat werkelijk herstel is

Trauma herstel betekent dus niet dat je nooit meer geraakt wordt. Het betekent dat je anders leert omgaan met wat je raakt. Niet weg gaan van wat er in je leeft, maar er stap voor stap, op een manier die draaglijk voor je is, dichterbij komen.

Wil je meer weten over IoPT/IZR, kijk dan hier: Info IoPT/IZR

Of merk je dat je verdieping en begeleiding kan gebruiken bij jouw proces? Kijk dan bij mijn aanbod wat ik voor jou kan betekenen. Je kunt ook altijd vrijblijvend een kennismakingsgesprek plannen. 

Inspiratie of verder lezen

• Trimbos-instituut. (z.d.). Herstel, empowerment, ervaringsdeskundigheid. https://www.trimbos.nl/kennis/zorg-en-participatie/herstel-empowerment-en-ervaringsdeskundigheid/trimbos 
• Van der Kolk, B. (2014). Traumasporen: Het herstel van lichaam, brein en geest na overweldigende ervaringen. Uitgeverij/bronvermelding afhankelijk van jouw gebruikte editie. tijdschriftvoorpsychiatrie
• Ruppert, F. (z.d.). IoPT (Identity-oriented Psychotrauma Theory). https://www.franz-ruppert.de/niederlande. 
• Interakt / IZR. Interactieve Zelf Resonantie is gebaseerd op IoPT en op trauma- en hechtingstheorieën; binnen deze benadering worden verlangen, resonantie en innerlijke dynamiek centraal gezet. https://interaktiel.nl/